“กาลเวลา เทวาลัย” สัญลักษณ์ร้อยปีกับการก่อตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ช่วงเวลาที่คุณได้เข้ามาอ่านบทความนี้ นิทรรศกาล “กาลเวลาเทวาลัย” ก็คงได้สิ้นสุดไปแล้ว แต่ก็ไม่สายเกินไปที่จะมาเรียนรู้ประวัติศาสตร์ของการก่อตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อันเป็นสถานที่ผลิตบัณฑิตอุดมศึกษาแห่งแรกของประเทศไทย มาดูกันว่าชาวจุฬาอย่างเรา อยู่บนเส้นไทม์ไลน์ใดของเรื่องราวนี้

ชาวจุฬาฯ ไม่ว่าจะเรียนคณะอะไรก็ต้องคุ้นเคยกับเทวาลัยเป็นอย่างดี เนื่องจากเป็นสถานที่ถ่ายรูปรับปริญญายอดฮิต และตั้งอยู่ในจุดที่ต้องเดินผ่านไปเรียน และกลับบ้านทางรถไฟฟ้าบีทีเอส เชื่อหรือไม่ว่าอาคารนี้มีประวัติยาวนานมานับร้อยปี เรียกได้ว่าไม่ว่าคุณจะเข้ามาเรียนด้วยรหัสอะไร เทวาลัยนั้นอยู่ในทุกช่วงของนิสิตเลยทีเดียว

ก่อนจะมาเป็นเทวาลัย พื้นที่แถวนี้เป็นทุ่ง เป็นที่ดินกว้าง ทางผู้เขียนไม่สามารถหารูปถ่าย Landscape ในยุคนั้นได้ แต่เคยฟังคำบอกเล่าจากชาวสามย่าน (เจ้าของร้านตึกขายโจ๊กสามย่านออริจินอล ปัจจุบันย้ายที่ตั้งไปแล้ว) สิ่งก่อสร้างแรกเริ่มย่านนี้ ได้แก่ วังสระปทุม และวังวินเซอร์

ภาพจำลอง วังวินด์เซอร์ พระราชทานเป็นสถานที่ประทับของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร สยามมกุฎราชกุมารองค์แรกแห่งสยามประเทศ

ก่อนพุทธศักราช 2466 นิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เรียนที่วังวินด์เซอร์ ซึ่งจะเป็นคณะวิศวกรรมศาสตร์ มีหน้องเรียน ห้องพัก ห้องปฏิบัติการที่นั่น หลังจากนั้นพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ต้องการขยายให้มีมหาวิทยาลัยเป็นสถานที่ผลิตบัณฑิตเพื่อมาพัฒนาประเทศ ทางทีมผู้บริหารรับสนองพระราชโองการ จึงได้ร่วมกันพัฒนาหลักสูตรต่างๆ ให้มีหลากหลายขึ้น โดยเฉพาะคณะแพทย์ศาสตร์ ที่ต้องการโอนนักศึกษาแพทย์ศิริราช (ราชแพทยาลัย) มาเรียนหลักสูตรแพทย์แผนปัจจุบันแบบหลักสูตรเดียวกับประเทศตะวันตก โดยมีมหาอำมาตย์ตรี หม่อมเจ้าพูนศรีเกษม เกษมศรี ดำรงตำแหน่งอดีตคณบดีคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และอดีตคณบดีคณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในคณะนั้น

ตำนานที่เคยได้ยินได้อ่านมาจากเว็บต่างๆ เหล่านี้ได้เห็นใน Directory หน้าลิฟต์ชั้น 2 ตึกเทวาลัย

ด้วยความที่ผู้เขียนเองเติบโตมาในยุค Gen X เมื่อได้ยินเรื่องวันมหิดล หรือพระนามพระชนก ก็จะนึกถึงแต่ศิริราชพยาบาล แต่เมื่อย้อนอ่านประวัติการก่อตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยถึงเพิ่งมารู้ว่าการที่พระองค์ได้ถูกยกย่องให้เป็นพระบิดาแห่งการแพทย์ไทย เพราะพระองค์ทรงดีลระหว่างกระทรวงศึกษาไทยสมัยนั้นกับมูลนิธิในสหรัฐอเมริกา เพื่อจัดหลักสูตรแพทย์แบบที่ตะวันตกยอมรับ ซึ่งนั่นก็คือ “คณะแพทยศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย” นั้นเอง”

และพระองค์ก็ได้เป็นพระอาจารย์สอนวิชากายวิภาค ดังนั้นจึงมีบันทึกจากนิสิตแพทย์ที่เล่าถึงการเรียนการสอนสมัยนั้น เด็กวิทยาที่ต้องผ่านวิชาผ่ากบทุกคน ควรระลึกว่าครั้งหนึ่ง พระอาจารย์ผู้ถือชะลอมกบ ก็คือท่าน

ถ้าใครเคยได้อ่านประวัติการก่อตั้งจุฬาฯ ในครั้งที่ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เคยเสด็จมาวางศิลาฤกษ์ ตึกนั้นเขียนชื่อว่า “ตึกบัญชาการ” ซึ่งก็คือเทวาลัยแห่งนี้นี่เอง

การก่อตั้งจุฬาเริ่มแรกมี 4 คณะ ได้แก่ คณะรัฐประศาสนศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ และคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ และได้ใช้ตึกเทวาลัยนี้สำนักงานบริหาร และส่วนหนึ่งเป็นพื้นที่การเรียนการสอนของคณะอักษรศาสตร์

ภายหลังเทวาลัย หรือ ตึกอักษรศาสตร์ ๑ นี้เป็นที่เก็บหนังสือ Textbook ทั้งหมดตั้งแต่ก่อตั้งมหาวิทยาลัย รวมถึงวิทยานิพนธ์ที่บัณฑิตยุคแรกเริ่มได้นิพนธ์ไว้จนมาถึงปัจจุบันมีหนังสือกว่า 500,000 เล่ม บางเล่มสภาพก็ไม่เหมาะกับการเปิดอ่าน ได้ทยอยมีการจัดทำเป็นหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงย้ายไปจัดเก็บที่อื่นก่อนบูรณะในปี 2570 นี้

ผู้เขียนเองแม้ว่าจะเรียนที่จุฬาฯ แต่ก็ไม่เคยได้เข้ามาเยี่ยมชมทุกห้องขนาดนี้ เนื่องจากได้เรียนในยุคที่อาคารได้ปิดปรับปรุง เราก็ไม่อาจทราบได้ว่าอนาคตทางพื้นที่นี้จะจัดทำเป็นพิพิธภัณฑ์หรืออนุรักษ์ไว้เป็นอาคารรับรองใช้จัดกิจกรรมพิเศษ รุ่นลูกรุ่นหลานของเราจะได้เห็นการเติบโตของจุฬาแบบไหน เทวาลัยก็จะยังคงอยู่เป็นสัญลักษณ์ของจุฬาลงกรณ์เช่นนั้น

สำหรับผู้สนใจเยี่ยมชมและถ่ายภาพรับปริญญา ก็ยังทำได้ที่หน้าบันด้านนอก หากครั้งหน้าต้องมางานรับปริญญาจุฬาฯ ก็อย่าลืมมาเก็บภาพความทรงจำดีๆ ที่หน้าบันพญานาคนะคะ

บรรณานุกรม

ประวัติจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกของประเทศไทย., https://www.chula.ac.th/about/overview/history/ (สืบค้นเมื่อ 14 พ.ย. 2569)
“วังวินด์เซอร์” : วังลูกหลวง นอกปราการกำแพงวัง., https://www.silpa-mag.com/history/article_9251