หากพูดถึงช่วงเวลาโค้งสุดท้ายก่อนการเลือกตั้งในประเทศไทย คำว่า “คืนหมาหอน” มักจะถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึงอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นการเลือกตั้งระดับท้องถิ่นหรือระดับชาติ แต่สงสัยไหมว่าทำไมต้องเป็น “หมาหอน” และในคืนนั้นเกิดอะไรขึ้นบ้าง? เราจะพาไปหาคำตอบกันครับ
ความหมายของ “คืนหมาหอน”
คืนหมาหอน หมายถึง คืนสุดท้ายก่อนวันเลือกตั้ง ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ผู้สมัครหรือหัวคะแนนมักจะออกปฏิบัติการ “ลับ” ในการจูงใจผู้ลงคะแนนเสียงด้วยวิธีการต่าง ๆ ที่ผิดกฎหมายเลือกตั้ง โดยเฉพาะการ แจกเงิน (ซื้อเสียง) หรือการให้ผลประโยชน์ในรูปแบบอื่น ๆ
ทำไมถึงเรียกว่าคืนหมาหอน?
ที่มาของคำนี้เปรียบเปรยถึงการที่หัวคะแนนแอบเดินไปตามบ้านเรือนในยามวิกาลเพื่อแจกเงิน ทำให้สุนัขในหมู่บ้านตกใจและเห่าหอนรับกันเป็นทอด ๆ ตลอดคืนนั่นเอง
สิ่งที่มักเกิดขึ้นในคืนหมาหอน
แม้กฎหมายเลือกตั้งจะมีความเข้มงวดมากขึ้น แต่กลยุทธ์ในคืนหมาหอนก็มักจะปรับเปลี่ยนรูปแบบไปตามยุคสมัย ดังนี้:
- การเดินเคาะประตูบ้าน: วิธีดั้งเดิมคือการนำเงินใส่ซองไปมอบให้ถึงมือผู้มีสิทธิเลือกตั้ง
- การเก็บบัตรประชาชน: หัวคะแนนอาจขอบัตรประชาชนไว้เพื่อเป็นหลักประกันว่าคนผู้นั้นจะไปลงคะแนนให้ตามที่ตกลง
- การทำสัญญาใจ: การเลี้ยงฉลอง หรือการให้คำมั่นสัญญาเรื่องผลประโยชน์ในพื้นที่
- การใช้ช่องทางดิจิทัล: ในยุคปัจจุบัน อาจมีการโอนเงินผ่านแอปพลิเคชันหรือการแจกคูปองออนไลน์เพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ
ความผิดทางกฎหมายและบทลงโทษ
การกระทำในคืนหมาหอนถือเป็นการ “ซื้อสิทธิขายเสียง” ซึ่งมีความผิดร้ายแรงตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร:
บทบาท
บทลงโทษสูงสุด
ผู้ซื้อเสียง (ผู้สมัคร/หัวคะแนน)
จำคุก 1-10 ปี, ปรับสูงสุด 200,000 บาท และเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 20 ปี
ผู้ขายเสียง (คนรับเงิน)
จำคุก 1-5 ปี, ปรับสูงสุด 100,000 บาท และเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 10 ปี
คืนหมาหอนไม่ใช่แค่เรื่องเล่าขาน แต่มันคือภาพสะท้อนของปัญหาประชาธิปไตยที่ยังคงมีช่องโหว่ การสร้างจิตสำนึกในการเลือกตั้งที่สะอาดและโปร่งใสคืออาวุธสำคัญที่จะทำให้เสียงของประชาชนมีค่ามากกว่าเศษเงินเพียงไม่กี่ร้อยบาท